Προτεινόμενοι Σύνδεσμοι:    greece   -   greece hotels   -   ειδησεις   -   greece news   -   ταβλι στο internet   -   livescore   -   νέα
 easypedia

Easypedia.gr
Ελλάδα
Αρχαία Ελλάδα
Ελληνες
Πρωθυπουργοί
Οικονομία
Γεωγραφία
Ιστορία
Γλώσσα
Πληθυσμός
Μυθολογία
Πολιτισμός & Τέχνες
Ζωγραφική
Θέατρο
Κινηματογράφος
Λογοτεχνία
Μουσική
Αρχιτεκτονική
Γλυπτική
Αθλητισμός
Μυθολογία
Θρησκεία
Θετικές & Φυσικές Επιστήμες
Ανθρωπολογία
Αστρονομία
Βιολογία
Γεωλογία
Επιστήμη υπολογιστών
Μαθηματικά
Τεχνολογία
Φυσική
Χημεία
Ιατρική
Φιλοσοφία & Κοινωνικ. Επιστήμες
Αρχαιολογία
Γλωσσολογία
Οικονομικά
Φιλοσοφία
Ψυχολογία
Γεωγραφία
Ασία
Αφρική
Ευρώπη
Πόλεις
Χώρες
Θάλασσες
Ιστορία
Ελληνική Ιστορία
Αρχαία Ιστορία
Βυζάντιο
Ευρωπαϊκή Ιστορία
Πόλεμοι
Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία
Σύγχρονη Ιστορία
 

Πολιορκία του Λένινγκραντ

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

Αφίσα για την παλλαϊκή άμυνα της πόλης. Ο πεζικάριος, ο ναύτης, ο εργάτης και η αγρότισσα με το όπλο ανά χείρας.
Πολιορκία του Λένινγκραντ
Πόλεμος: Β' Παγκόσμιος Πόλεμος
Χρονολογία: 8 Σεπτεμβρίου 1941 - 27 Ιανουαρίου 1944
Τόπος: Περιφέρεια Λένινγκραντ
Έκβαση: Νίκη του Κόκκινου Στρατού
Μαχόμενοι
Σοβιετική Ένωση Γερμανία
Ισπανία
Φινλανδία
Αρχηγοί
Εικόνα:Ac.voroshilov.jpg Κλιμ Βοροσίλοβ
Γκεόργκι Ζούκοβ
Βίλχελμ φον Λεμπ
Γκέοργκ φον Κίχλερ
Δυνάμεις
930.000 725.000
Απώλειες
Στρατιώτες: 300.000
Άμαχοι: ±1.000.000
200.000

Ως Πολιορκία του Λένινγκραντ ή Πολιορκία των 900 ημερών αναφέρονται στην παγκόσμια ιστοριογραφία τα πολεμικά γεγονότα που έλαβαν χώρα στο Λένινγκραντ και την ευρύτερη περιοχή του, από το Σεπτέμβριο του 1941 έως τον Ιανουάριο του 1944. Αποτελεί τμήμα του Μεγάλου Πατριωτικού Πολέμου, δηλ. του Ανατολικού Μετώπου του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.

Πίνακας περιεχομένων

Προετοιμασία της επιχείρησης

Περνώντας μέσα από τις Βαλτικές Δημοκρατίες, των οποίων οι κάτοικοι ήταν ευνοϊκά διακείμενοι προς τους ναζί, η Βέρμαχτ (γερμανικός στρατός ξηράς) έφθασε προ των πυλών του Λένινγκραντ στις 4 Σεπτεμβρίου 1941. Η σοβιετική πόλη είχε αρχίσει να προετοιμάζεται από τον Ιούνιο, όταν χιλιάδες χιλιόμετρα σοβαρών αλλά και πρόχειρων οχυρώσεων κατασκευάσθηκαν από επιστρατευμένους κατοίκους υπό τις οδηγίες του Κλιμ Βοροσίλοβ.

Οι διαταγές του Χίτλερ, υπό την κωδική ονομασία Επιχείρηση Βόρειο Σέλας (Operation Nordlicht), απέκλειαν οποιαδήποτε διαπραγμάτευση και διέταζαν την πλήρη ισοπέδωση της πόλης του Λένιν. Αυτό έφερε τους επιτελείς του σε πολύ δύσκολη θέση, διότι οι ιδιαιτερότητες του Λένινγκραντ εκμηδένιζαν τα γερμανικά πλεονεκτήματα και κάθε είδους ευθεία επίθεση θα είχε ανυπολόγιστο κόστος σε ζωές στρατιωτών και πολεμικό υλικό. Πιο συγκεκριμένα:

  • Η πόλη περιβαλλόταν από ελώδη προάστια, όπου τα τεθωρακισμένα θα κολλούσαν και θα γίνονταν εύκολη λεία για τους ρώσους αντιαρματιστές.
  • Oι κύριες αστικές περιοχές διαρρέονται από κανάλια και επικοινωνούν με πολύ στενές γέφυρες - θα αναγκάζονταν λοιπόν να αναλωθούν σε πολύμηνες μάχες εκ του συστάδην, κτήριο προς κτήριο και γέφυρα προς γέφυρα, σε μια άγνωστη μεγαλούπολη που μπορούσε ανά πάσα στιγμή να διαθέσει εκατοντάδες χιλιάδες επίστρατους για την άμυνά της.
  • Πιθανή απόβαση από το Φινλανδικό Κόλπο ήταν καταδικασμένη σε αποτυχία, λόγω του απροσπέλαστου της Κροστάνδης - ενός οχυρωμένου νησιού στη θαλάσσια είσοδο της πόλης, που λειτουργεί ως αβύθιστο πλοίο. Επίσης ο γερμανικός στρατός δε διέθετε εμπειρία σε τέτοιου είδους αποβατικές επιχειρήσεις μεγάλης κλίμακας.
  • Η συντριπτική πλειοψηφία του πληθυσμού ήταν ρώσοι και εβραίοι, εν αντιθέσει με τις Βαλτικές Δημοκρατίες όπου οι κάτοικοι είχαν δει τους γερμανούς ως απελευθερωτές. Επομένως ήταν δύσκολο να συγκροτηθούν δωσιλογικά σώματα ή να βρεθούν ντόπιοι με καλή γνώση της πόλης, οι οποίοι θα βοηθούσαν τη Βέρμαχτ.

Μπροστά στο αδιέξοδο, ο διοικητής της Βόρειας Στρατιάς Βίλχελμ φον Λεμπ προέκρινε το σχέδιο της πολιορκίας. Η επιλογή αυτή δεν άρεσε ιδιαίτερα στο Χίτλερ, που ήθελε να κλείσει όσο το δυνατόν ταχύτερα το μέτωπο στο Λένινγκραντ, ώστε να συγκεντρώσει περισσότερες δυνάμεις στην επίθεση κατά της Μόσχας. Παρ' όλα αυτά σεβάσθηκε την επιλογή του ανώτατου αξιωματικού του, αν και σχολίασε ειρωνικά ότι ως συνεπής καθολικός, ο Φον Λεμπ προτιμά να προσεύχεται παρά να πολεμά.

Η έναρξη της Πολιορκίας

Η εφαρμογή του σχεδίου ξεκίνησε επίσημα στις 8 Σεπτεμβρίου 1941. Η Βέρμαχτ (και η Γαλάζια Μεραρχία από τη φρανκική Ισπανία) σχημάτισε έναν ημικυκλικό κλοιό στα νότια της πόλης, από το Φινλανδικό Κόλπο έως τις νότιες ακτές της λίμνης Λάντογκα. Με αυτόν τον τρόπο απέκοψε το Λένινγκραντ από τις δορυφορικές πόλεις και τους κύριους οδικούς άξονες, καθιστώντας αδύνατο τον ανεφοδιασμό σε τρόφιμα, πετρέλαιο και πολεμοφόδια.

Οι περιοχές στα βόρεια της πόλης ήταν στην ευθύνη των Φινλανδών. Οι φινλανδικές δυνάμεις δε συμμετείχαν στην πολιορκία με επιθετικές ενέργειες, ήλεγχαν όμως την Άνω Λάντογκα και την Καρελία, αποτρέποντας πιθανό ελιγμό του Κόκκινου Στρατού ή κινήσεις ενίσχυσης και απεγκλωβισμού από βορράν.

Με αυτά τα δεδομένα, η λογική έλεγε ότι η παράδοση της πόλης εξ' αιτίας της πείνας και του χειμερινού ψύχους, σε συνδυασμό με τους καθημερινούς βομβαρδισμούς των υποδομών, ήταν υπόθεση λίγων μηνών. Αυτός ήταν και ο λόγος που ο Χίτλερ δεν ανακάλεσε άμεσα το Φον Λεμπ, όταν είδε ότι παράκουσε τις διαταγές του. Βάσει των υπολογισμών που έγιναν στις 12 Σεπτεμβρίου, η επάρκεια τροφίμων για τους πολιορκημένους ήταν η ακόλουθη: άλευρα και σιτηρά 35 ημέρες, ζυμαρικά 30 ημέρες, κρέας 33 ημέρες, λίπη 45 ημέρες, ζάχαρη 60 ημέρες.

Πράγματι, οι συνθήκες ζωής στο Λένινγκραντ έγιναν άθλιες. Στα τέλη του Σεπτέμβρη τα αποθέματα πετρελαίου εξαντλήθηκαν και απαγορεύθηκε η χρήση ηλεκτρικής ενέργειας σε μη στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Μία απόπειρα να χρησιμοποιηθεί ξυλεία από τα γύρω δάση απέτυχε παταγωδώς - οι υποσιτισμένοι κάτοικοι κάλυψαν μόνο το 1% του πλάνου. Ο χειμώνας που ξεκινούσε χωρίς τρόφιμα και θέρμανση ήταν τραγικός για τη μεγαλούπολη, που όμως κατάφερε να οργανώσει σθεναρή αντίσταση υπό την ηγεσία του θρυλικού στρατάρχη Ζούκοβ, αντικαταστάτη του Βοροσίλοβ.

Η σοβιετική αντίσταση

Όλες μας τις δυνάμεις για να υπερασπισθούμε την πόλη του Λένιν. Προπαγανδιστική αφίσα του Κόκκινου Στρατού.
Όλες μας τις δυνάμεις για να υπερασπισθούμε την πόλη του Λένιν. Προπαγανδιστική αφίσα του Κόκκινου Στρατού.

Το Λένινγκραντ σώθηκε εκείνον τον πρώτο χειμώνα χάρη στον αδύναμο κρίκο του κλοιού: τις νοτιοανατολικές ακτές της Λάντογκα. Ο Φον Λεμπ προσπάθησε το Νοέμβριο να τις ελέγξει καταλαμβάνοντας το Τίχβιν (κομβική πόλη 200 χμ. ανατολικά του Λένινγκραντ), δεν κατάφερε όμως να το κρατήσει - το Δεκέμβριο εξαναγκάσθηκε σε αποχώρηση με βαρύτατες απώλειες, αφήνοντας έτσι ένα μικρό κενό. Δόθηκε έτσι στον Κόκκινο Στρατό η ευκαιρία να παίξει το τελευταίο του χαρτί, κάνοντας κάτι εξωπραγματικό: κατασκεύασε το Δρόμο της Ζωής (Дорога жизни) επάνω στην παγωμένη λίμνη, από τη ΝΑ ακτή προς τη ΝΔ, δημιουργώντας οδό εφοδιασμού σε τρόφιμα και πολεμοφόδια! Το πρώτο δρομολόγιο έγινε στις 20/11 και μπορεί να μην απέδωσε πολλά (δύο στα τρία καμιόνια καταστρέφονταν από πυρά των γερμανικών αεροπλάνων), ακόμα όμως και αυτά τα λίγα υπήρξαν αρκετά για να σωθεί η πόλη. Επίσης ο Δρόμος της Ζωής υπήρξε πολύτιμος για την εκκένωση της πόλης από ασθενείς και τραυματίες - μέχρι τις 24 Απριλίου που σταμάτησαν τα δρομολόγια λόγω τήξης των πάγων, υπολογίζεται πως απομακρύνθηκαν 514.000 άμαχοι και 35.000 στρατιώτες.

Προς το τέλος της άνοιξης ήταν πια ξεκάθαρο ότι η πόλη άντεξε και τα γερμανικά σχέδια απέτυχαν. Λίγο νωρίτερα ο Φον Λεμπ είχε υποβάλει την παραίτησή του, επικαλούμενος τυπικά λόγους υγείας, και αντικατασταθεί από το στρατάρχη Γκέοργκ φον Κίχλερ. Κατά ένα παιχνίδι της τύχης, η αποτυχία του στο Λένινγκραντ τού έσωσε τη ζωή. Εάν είχε καταφέρει να ισοπεδώσει την πόλη όπως είχε διαταχθεί, σίγουρα δε θα γλίτωνε με απλή φυλάκιση 3 ετών μετά τη λήξη του πολέμου. Από την άλλη βέβαια δεν ξέρουμε ποια θα ήταν η έκβαση του πολέμου εάν είχε καταληφθεί γρήγορα η πόλη, αφού μεγάλα τμήματα της Βόρειας Στρατιάς θα είχαν απεμπλακεί για να συνεισφέρουν στις μάχες της Μόσχας (Οκτώβριος 1941 - Ιανουάριος 1942) και του Στάλινγκραντ (Αύγουστος 1942 - Φεβρουάριος 1943).

Στο μεταξύ οι κακουχίες στο εσωτερικό της πόλης συνεχίζονταν. Οι πάγοι της Λάντογκα έλιωσαν και τα καμιόνια του Δρόμου της Ζωής αντικαταστάθηκαν από φορτηγίδες, αλλά και πάλι οι περισσότερες βυθίζονταν από πυρά της Λουφτβάφε. Άρχισαν να αναφέρονται μεμονωμένα περιστατικά κανιβαλισμού, που αντιμετωπίσθηκαν με άμεσες εκτελέσεις. Τουλάχιστον οι κάτοικοι δεν είχαν πια να αντιπαλέψουν το κρύο, ενώ και το ηθικό τους ήταν ανεβασμένο. Ολόκληρο το 1942 κύλησε χωρίς σημαντικές στρατιωτικές επιχειρήσεις, με την κατάσταση να έχει παγιωθεί: οι μεν Σοβιετικοί πέθαιναν κατά χιλιάδες από πείνα αλλά αδυνατούσαν να σπάσουν τον κλοιό από ξηράς, οι δε Γερμανοί ήθελαν να μπουν στην πόλη αλλά τους ήταν τεχνικά αδύνατο και ήλπιζαν μόνο σε παράδοση των πολιορκημένων.

Η λύτρωση

Έχοντας την εμπειρία της προηγούμενης χρονιάς, ο Κόκκινος Στρατός επανενεργοποίησε το Δρόμο της Ζωής το Δεκέμβριο του '42 στη Λάντογκα. Αυτή τη φορά όμως, πέρα από το δρόμο για τα κάρα και τα φορτηγά, έστησε και σιδηρόδρομο μήκους 30 χμ! Επίσης από το φθινόπωρο είχε ποντίσει έναν πετρελαιαγωγό σε βάθος 12,5 μέτρων, ο οποίος έγινε απρόσβλητος από τα γερμανικά πυρά όταν πάγωσε η επιφάνεια της λίμνης.

Στις 18 Ιανουαρίου του 1943, πεντακόσιες μέρες από την έναρξη της πολιορκίας και σχεδόν ταυτόχρονα με τη νίκη στο Στάλινγκραντ, παίχθηκε η πρώτη πράξη της λύτρωσης: οι σοβιετικοί πέτυχαν επιτέλους να διανοίξουν χερσαία δίοδο, σπάζοντας την πολιορκία στα νοτιοανατολικά με την Επιχείρηση Αστραπή (Операция Искра). Τον επόμενο μήνα διεύρυναν αυτή τη δίοδο με τη Μάχη στο Κράσνι Μπορ, όπου αποδεκάτισαν τους ισπανούς φασίστες (με απώλειες κοντά στο 75%, η ήττα αυτή είναι η χειρότερη στην ιστορία του ισπανικού στρατού). Οι συνθήκες ζωής στην πόλη βελτιώθηκαν, αλλά και πάλι ήταν δύσκολη μια γενική αντεπίθεση που θα έδιωχνε τους γερμανούς. Μία νέα προσπάθεια (Επιχείρηση Πολικός Αστέρας) απέτυχε εξαιτίας της γερμανικής υπεροπλίας και αυτή η κατάσταση διατηρήθηκε για όλο το 1943.

Στο ημερολόγιο της Τάνια Σαβίτσεβα, μέσα σε μόλις 9 σελίδες καταγράφεται όλη η φρίκη της πολιορκίας. Η μικρή Τάνια πέθανε από εξάντληση αμέσως μετά την εκδίωξη των γερμανών. Το ημερολόγιό της χρησιμοποιήθηκε ως μαρτυρία στη Δίκη της Νυρεμβέργης.
Στο ημερολόγιο της Τάνια Σαβίτσεβα, μέσα σε μόλις 9 σελίδες καταγράφεται όλη η φρίκη της πολιορκίας. Η μικρή Τάνια πέθανε από εξάντληση αμέσως μετά την εκδίωξη των γερμανών. Το ημερολόγιό της χρησιμοποιήθηκε ως μαρτυρία στη Δίκη της Νυρεμβέργης.

Τελικά η πολιορκία λύθηκε τον Ιανουάριο του 1944, όταν ο Κόκκινος Στρατός κατάφερε την οριστική απώθηση των εισβολέων. Τότε ολόκληρη η ανθρωπότητα βρέθηκε μπροστά στο μέγεθος της τραγωδίας αλλά και του ηρωισμού: από τα τρία εκατομμύρια κατοίκους του Λένινγκραντ, οι 800.000-1.100.000 πέθαναν από τους βομβαρδισμούς και την πείνα. Ακούσθηκαν πολλές χαρακτηριστικές ιστορίες, για ανθρώπους που προτίμησαν να πεθάνουν από το κρύο παρά να κάψουν τη βιβλιοθήκη τους για να ζεσταθούν, ή για τον καθηγητή Βοτανικής του πανεπιστημίου που προτίμησε να πεθάνει από πείνα, παρά να φάει τη συλλογή που περιελάμβανε πλήθος βρώσιμων φυτών, καρπών και σπόρων (περισσότερα από 200.000 τεμ. διαφόρων ειδών).

Για τον ηρωισμό των κατοίκων της, η πόλη ήταν η μόνη της Σοβιετικής Ένωσης που έλαβε από τους Δυτικούς τον τιμητικό τίτλο της Ηρωικής Πόλης.

Θεωρίες συνομωσίας

Σχετικά με την πολιορκία του Λένινγκραντ έχει αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια μία θεωρία από μία μειοψηφία (κυρίως βρεττανών και αμερικανών) ιστορικών, σύμφωνα με την οποία εσκεμμένα ο Κόκκινος Στρατός άφησε τους γερμανούς να φθάσουν μέχρι εκεί. Προχωρώντας ακόμη παραπέρα, η θεωρία αυτή υποστηρίζει ότι η κατάληψη της πόλης θα εξυπηρετούσε το Στάλιν, διότι οι γερμανοί θα εξολόθρευαν την πολυάριθμη εβραϊκή κοινότητα και θα εξαφάνιζαν την τσαρική κληρονομιά της πόλης.

Για την πλειοψηφία των ιστορικών η άποψη αυτή είναι εξωφρενική, αφού παραγνωρίζει ορισμένα βασικά δεδομένα:

  • Κανείς ηγέτης που θέλει να κερδίσει έναν πόλεμο δε χαρίζει στον εχθρό τη δεύτερη σε πληθυσμό και πρώτη σε ιστορική και συμβολική σημασία πόλη του.
  • Ενδεχόμενη πτώση του Λένινγκραντ θα είχε τεράστιο ψυχολογικό αντίκτυπο σε ολόκληρο το ανατολικό μέτωπο, τη στιγμή που οι γερμανοί (στις 5 Δεκεμβρίου 1941) βρισκόταν λίγα χιλιόμετρα έξω από τη Μόσχα, αλλά και αργότερα όταν ο Κόκκινος Στρατός κρατούσε με νύχια και δόντια το Στάλιγκραντ και όλα κρέμονταν από μία κλωστή.
  • Εάν ο Στάλιν ήθελε να χαρίσει την πόλη στους γερμανούς, δε θα έφθανε στο σημείο να χτίσει σιδηρόδρομο πάνω στο παγωμένο νερό, ώστε να την ανεφοδιάσει. Αντίθετα, θα είχε κάθε δικαιολογία να διατάξει την παράδοσή της κατά τον πρώτο τραγικό χειμώνα.
  • Ο Στάλιν δεν ήταν άνθρωπος με ηθικούς ενδοιασμούς: Αν είχε λόγους να θέλει να εξοντωθεί η εβραϊκή κοινότητα της πόλης θα το έκανε απ' ευθείας.

Σχετικά άρθρα