Προτεινόμενοι Σύνδεσμοι:    greece   -   greece hotels   -   ειδησεις   -   greece news   -   ταβλι στο internet   -   livescore   -   νέα
 easypedia

Easypedia.gr
Ελλάδα
Αρχαία Ελλάδα
Ελληνες
Πρωθυπουργοί
Οικονομία
Γεωγραφία
Ιστορία
Γλώσσα
Πληθυσμός
Μυθολογία
Πολιτισμός & Τέχνες
Ζωγραφική
Θέατρο
Κινηματογράφος
Λογοτεχνία
Μουσική
Αρχιτεκτονική
Γλυπτική
Αθλητισμός
Μυθολογία
Θρησκεία
Θετικές & Φυσικές Επιστήμες
Ανθρωπολογία
Αστρονομία
Βιολογία
Γεωλογία
Επιστήμη υπολογιστών
Μαθηματικά
Τεχνολογία
Φυσική
Χημεία
Ιατρική
Φιλοσοφία & Κοινωνικ. Επιστήμες
Αρχαιολογία
Γλωσσολογία
Οικονομικά
Φιλοσοφία
Ψυχολογία
Γεωγραφία
Ασία
Αφρική
Ευρώπη
Πόλεις
Χώρες
Θάλασσες
Ιστορία
Ελληνική Ιστορία
Αρχαία Ιστορία
Βυζάντιο
Ευρωπαϊκή Ιστορία
Πόλεμοι
Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία
Σύγχρονη Ιστορία
 

Μεγάλος Πατριωτικός Πόλεμος

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

Η ύψωση της σοβιετικής σημαίας στο Ράιχσταγκ του Βερολίνου σηματοδοτεί τη λήξη του Β' Παγκοσμίου στην Ευρώπη.
Μεγάλος Πατριωτικός Πόλεμος
Πόλεμος: Β' Παγκόσμιος Πόλεμος
Χρονολογία: 22 Ιουνίου 1941 - 30 Απριλίου 1944
Τόπος: Σοβιετική Ένωση (1941-1944) και Ανατολική Ευρώπη (1944-1945)
Έκβαση: Νίκη του Κόκκινου Στρατού
Μαχόμενοι
Τακτικά στρατεύματα:
Σοβιετική Ένωση












Παρτιζάνικες ομάδες:
Γιουγκοσλαβία
Τσεχοσλοβακία
Πολωνία
Τακτικά στρατεύματα:
Γερμανία
Ιταλία0000(-1943)
Ρουμανία0(-1944)
Φινλανδία0(-1944)
Ουγγαρία
Σλοβακία0(-1944)
Κροατία
Βουλγαρία
Εθελοντικά σώματα:
Ισπανία
Δανία
Νορβηγία
Ολλανδία
Βέλγιο
Αρχηγοί
Ιωσήφ Στάλιν Αδόλφος Χίτλερ
Δυνάμεις
μη υπολογίσιμες μη υπολογίσιμες
Απώλειες
Στρατιώτες:010.250.000
Άμαχοι:000015.000.000
άνω των 5.000.000

Ο Μεγάλος Πατριωτικός Πόλεμος (Великая Отечественная Воина) είναι το σύνολο των πολεμικών γεγονότων που έλαβαν χώρα ανάμεσα στη Σοβιετική Ένωση και τις συνασπισμένες δυνάμεις του Άξονα κατά τα έτη 1941 έως 1945, στα πλαίσια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Αποτελεί το σπουδαιότερο πολεμικό γεγονός της Σοβιετικής Ιστορίας και ένα από τα σπουδαιότερα της παγκόσμιας. Ως όρος πρωτοχρησιμοποιήθηκε από την εφημερίδα Πράβντα την επομένη της γερμανικής εισβολής, σε ένα άρθρο που καλούσε τους σοβιετικούς πολίτες να επαναλάβουν το θρίαμβο του Πατριωτικού Πολέμου (η νίκη της Παλαιάς Ρωσίας επί του Ναπολέοντα). Στη δυτική ιστοριογραφία χρησιμοποιείται περισσότερο ο όρος Ανατολικό Μέτωπο του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.

Ο Μεγάλος Πατριωτικός Πόλεμος διεξήχθη κυρίως στα εδάφη της Σοβιετικής Ένωσης. Το ανθρώπινο κόστος του υπήρξε τεράστιο, αφού το Ανατολικό Μέτωπο ήταν το κύριο θέατρο του πολέμου συνολικά (πάνω από το 70% των πολεμικών εχθροπραξιών του Β΄ Π.Π.). Πάνω από 25.000.000 Σοβιετικοί πολίτες πέθαναν κατά τη διάρκειά του και πολλά ακόμη εκατομύρια έμειναν σωματικά ή ψυχικά ανάπηροι. Σχεδόν όλες οι υποδομές της χώρας καταστράφηκαν.

Πίνακας περιεχομένων

Επιχείρηση Μπαρμπαρόσα: Η γερμανική επέλαση

Αν και το 1939 η ΕΣΣΔ και η Γερμανία (Γ' Ράιχ) είχαν συνυπογράψει το Σύμφωνο Μολότοβ - Ρίμπεντροπ, με το οποίο δεσμεύονταν να μην επιτεθούν η μία στην άλλη και επιπλέον μοιράζονταν τις μεταξύ τους χώρες, ήταν σαφές ότι μετά την κατάκτηση της Κεντρικής Ευρώπης και των Βαλκανίων θα ερχόταν η σειρά της Σοβιετικής Ένωσης. Η ανάγκη υποταγής της ΕΣΣΔ είχε και ιδεολογικό υπόβαθρο για το Χίτλερ, αφού θεωρούσε τους Σλάβους ως κατώτερη φυλή και μισούσε θανάσιμα τον κομμουνισμό.

Η προετοιμασία της γερμανικής επίθεσης άρχισε από τη Βέρμαχτ το 1940 υπό την κωδική ονομασία Σχέδιο Μπαρμπαρόσα, το οποίο προέβλεπε τη διάλυση του Σοβιετικού κράτους, την εξόντωση του μεγαλύτερου τμήματος του πληθυσμού και την κατοχή της Ευρωπαϊκής ΕΣΣΔ συμπεριλαμβανομένων της Μόσχας, του Λένινγκραντ, των πλουσίων σε πρώτες ύλες Ντόμπας, Ντονιέτσκ και των πετρελαίων του Καυκάσου μέχρι την οροσειρά των Ουραλίων.

Τα χαράματα της 22ης Ιουνίου 1941, παραβιάζοντας το Σύμφωνο Μη Επίθεσης, οι δυνάμεις του Άξονα επιτέθηκαν αστραπιαία στην ΕΣΣΔ και πέτυχαν εύκολη προέλαση, αφού ο Κόκκινος Στρατός έδειξε απόλυτη αδυναμία να απωθήσει τον εισβολέα και το μέτωπο κατέρρευσε. Η στρατηγική του Κλιμ Βοροσίλοβ να παρατάξει στα τεθωρακισμένα της Βέρμαχτ το ηρωικό αλλά ξεπερασμένο σοβιετικό ιππικό, αποδείχθηκε στρατιωτικά τουλάχιστον ανεπαρκής. Η γερμανική πολεμική μηχανή, έχοντας διδαχθεί από τα λάθη του Α' Παγκοσμίου Πολέμου σε συνδυασμό με την απειρία του σοβιετικού στρατού σε συμβατικό πόλεμο και την αεροπορική υπεροχή των Γερμανών, αποτέλεσαν την κυριότερη αιτία για τη μεγάλη ήττα στην πρώτη φάση του πολέμου.

Πρέπει να σημειωθεί επίσης ότι την ηγεσία του Κόκκινου Στρατού αποτελούσαν νέοι αξιωματικοί προσκείμενοι στο Κομμουνιστικό Κόμμα, αφού οι σταλινικές εκκαθαρίσεις της δεκαετίας του '30 αλλά και η γήρανση τού στέρησαν καταρτισμένη στον πόλεμο ηγεσία, κάτι που μείωσε αισθητά τις επιχειρησιακές δυνατότητές του. Επιπλέον στις αρχές του 1941 η σοβιετική αντικατασκοπεία ενημέρωνε συνεχώς την πολιτική ηγεσία για επερχομένη επίθεση, αλλά οι πολιτικές εκτιμήσεις του Κόμματος και του Στάλιν προέβλεπαν αυτό το ενδεχόμενο για αργότερα.

Σύντομα το Κίεβο, το Μινσκ και οι βαλτικές δημοκρατίες βρίσκονταν υπό γερμανική κατοχή. Η Ουκρανία με τους σιτοβολώνες και τις πρώτες ύλες της έδωσε ένα ακόμη πλεονέκτημα στο Χίτλερ, ο οποίος έβλεπε το στρατό του να πλησιάζει τη Μόσχα. Το φθινόπωρο του 1941 οι γερμανικές στρατιές είχαν φτάσει στα περίχωρα της πρωτεύουσας και οι σοβιετικοί άρχισαν τη μεγάλη εκκένωσή της. Πρώτη εγκατέλειψε τη Μόσχα η σορός του Λένιν με προορισμό το Τσελιάμπινσκ. Το Συμβούλιο Ύπατης Ηγεσίας παρέμεινε στη Μόσχα.

Η σοβιετική αντίσταση

Οι γερμανικές κτήσεις στο πρώτο εξάμηνο του Μεγάλου Πατριωτικού Πολέμου.
Οι γερμανικές κτήσεις στο πρώτο εξάμηνο του Μεγάλου Πατριωτικού Πολέμου.

Σε λιγότερο από τέσσερις μήνες, όλα τα σοβιετικά εδάφη δυτικά της γραμμής Αζόφ - Λάντογκα ήταν κατεχόμενα. Ελεύθερες έμεναν οι δύο μεγαλύτερες πόλεις, η Μόσχα και το Λένινγκραντ, που τελικά κρατήθηκαν με λυσσαλέα αντίσταση. Η αντίσταση των δύο πόλεων - συμβόλων αναπτέρωσε το ηθικό στις υπόδουλες περιοχές και σύντομα συγκροτήθηκαν αντάρτικες ομάδες που έδωσαν τρομερά χτυπήματα στη ναζιστική μηχανή. Υπήρξαν όμως και δωσιλογικά σώματα προς υποστήριξη των δυνάμεων κατοχής, αποτελούμενα κυρίως από αντικομμουνιστές ή από μέλη μειονοτήτων που ήλπιζαν ότι ο Χίτλερ θα τους αντάμοιβε με ανεξαρτησία από τη Σοβιετική Ένωση μετά τη λήξη του πολέμου.

Μάχη της Μόσχας

Στις 7 Νοεμβρίου 1941, επέτειο της Οκτωβριανής Επανάστασης αλλά και τελικής ημερομηνίας που είχε ορίσει ο Χίτλερ για την πτώση της πόλης, τα γερμανικά στρατεύματα βίσκονταν ήδη προ των πυλών της Μόσχας. Ο Στάλιν παρακολούθησε από την οροφή του (άδειου) μαυσωλείου του Λένιν την παρέλαση μονάδων του Κόκκινου Στρατού, οι οποίες από την Κόκκινη Πλατεία κατευθύνονταν απευθείας στο μέτωπο, λίγα χιλιόμετρα μακρυά. Η Μάχη της Μόσχας τελικά κερδήθηκε χάρη στην αυτοθυσία και τον ηρωισμό των ελλιπώς εξοπλισμένων στρατιωτών. Συνέβαλε, ωστόσο, σημαντικά και η εποχή κατά την οποία διεξήχθη (χειμώνας), αφού η Βέρμαχτ είχε να αντιμετωπίσει καιρικές συνθήκες και θερμοκρασίες για τις οποίες δεν ήταν καθόλου προετοιμασμένη.

Πολιορκία του Λένινγκραντ

Κύριο άρθρο εδώ.

Στο βορρά το Λένινγκραντ έγραφε την ηρωικότερη σελίδα της ιστορίας του. Στις 8 Σεπτεμβρίου 1941 η Βέρμαχτ έφθασε στα όρια της πόλης και ξεκίνησε πολιορκία της. Τρία εκατομμύρια κάτοικοι μαζί με μονάδες του στρατού υπερασπίσθηκαν την πόλη επί σχεδόν 900 μέρες παρά το λιμό, τις κακές συνθήκες διαβίωσης και την τεχνολογική υπεροπλία των επιτιθεμένων. Ο αριθμός των νεκρών στην πόλη εκτιμάται σε περίπου ένα εκατομμύριο.

Θεωρώντας τη νίκη της σίγουρη, η γερμανική διοίκηση είχε εκ των προτέρων εκτυπώσει προσκλητήρια για την επινίκια δεξίωση στο πολυτελές ξενοδοχείο Αστόρια (στο κέντρο της πόλης). Αυτή όμως η δεξίωση έμελλε να μη γίνει ποτέ, χάρη στην αυταπάρνηση των κατοίκων. Καθ' όλη τη διάρκεια της πολιορκίας, ούτε μια μέρα δε σταμάτησαν τη λειτουργία τους τα θέατρα και η Φιλαρμονική της πόλης. Εκφράζοντας το θαυμασμό του, ο συνθέτης Ντμίτρι Σοστακόβιτς έγραψε τη Συμφωνία του Λένινγκραντ (7η) - οι παρτιτούρες ρίχθηκαν στην πολιορκημένη πόλη με αεροπλάνο και η συμφωνία παρουσιάσθηκε από την τοπική Φιλαρμονική στις 29 Μαρτίου 1942, με ηχεία που ακούγονταν μέχρι τις γραμμές του εχθρού.

Η αντεπίθεση του Κόκκινου Στρατού

Ρώσος: Αυτός ο άνδρας είναι ΦΙΛΟΣ σου, πολεμά για την ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ. Αμερικανική αφίσα.
Ρώσος: Αυτός ο άνδρας είναι ΦΙΛΟΣ σου, πολεμά για την ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ. Αμερικανική αφίσα.

Η αποτυχία της Βέρμαχτ να καταλάβει γρήγορα τη Μόσχα και το Λένινγκραντ είχε αρνητικές συνέπειες για την έκβαση της επιχείρησης Μπαρμπαρόσα. Τα γερμανικά στρατεύματα βρέθηκαν απροσδόκητα το χειμώνα '41-'42 σε τέλμα, μη μπορώντας να προχωρήσουν παραπέρα και αντιμέτωποι με καιρικές συνθήκες που όχι μόνο δεν τους ήταν γνώριμες, αλλά και δεν είχαν προτοιμασθεί επαρκώς για να τις αντιμετωπίσουν. Οι επικεφαλής πρότειναν στο Χίτλερ να κρατηθεί το Κίεβο και το Μινσκ και οι υπόλοιπες δυνάμεις να οπισθοχωρήσουν στην Πολωνία μέχρι την άνοιξη, αλλά ο γερμανός ηγέτης τους διέταξε να παραμείνουν. Την ίδια στιγμή οι σοβιετικοί μετέφεραν ολόκληρα εργοστάσια στα Ουράλια και τη Σιβηρία και παρήγαν αδιάκοπα νέο πολεμικό υλικό, οχήματα και αεροπλάνα, ενώ είχε αρχίσει να φθάνει και η συμμαχική βοήθεια από τις ΗΠΑ μέσω του Ειρηνικού.

Το καλοκαίρι του 1942 τα γερμανικά πλάνα άλλαξαν: το Σχέδιο Μπαρμπαρόσα ακυρώθηκε και ο Χίτλερ έδωσε εντολή να καταληφθούν ταυτόχρονα οι πετρελαιοπαραγωγές περιοχές της Κασπίας και του Καυκάσου. Ήλπιζε έτσι να εξασφαλίσει τον ανεφοδιασμό των μονάδων του για πιθανή μακροχρόνια παραμονή, δημιουργώντας ταυτόχρονα τις προϋποθέσεις για νέα επίθεση κατά της Μόσχας από τα νότια. Η απόφαση αυτή αποδείχθηκε εκ των υστέρων μοιραία, διότι ανάγκασε το στρατό του να ανοίξει ταυτόχρονα δύο καινούρια μέτωπα και να προχωρήσει πολύ βαθιά στη ρωσική ενδοχώρα, πέρα από τις επιχειρησιακές του ικανότητες και τις γραμμές ανεφοδιασμού του.

Μάχη του Στάλινγκραντ

Το Νοέμβριο του 1942 τα σοβιετικά στρατεύματα του Μετώπου του Στάλινγκραντ και του Νοτιοδυτικού Μετώπου συναντήθηκαν στη πόλη Κάλατς-να-Ντόνου και δημιούργησαν μια σφήνα πλάτους δεκάδων χιλιομέτρων μεταξύ της Ουκρανίας και του Βόλγα, ανατρέποντας πλήρως το σκηνικό στη νότια Ρωσία: μία τεράστια δύναμη είκοσι δύο ναζιστικών ταξιαρχιών που έδρευε στην ευρύτερη περιοχή του Στάλινγκραντ βρισκόταν πια αποκομμένη από τις εστίες ανεφοδιασμού της. Η πίεση και ο χειμώνας έσπρωξαν τους γερμανούς μέσα στην πόλη, όπου τα τεθωρακισμένα τους δε μπορούσαν να κινηθούν και εξαναγκάσθηκαν σε μάχες ελεύθερων σκοπευτών ή σώμα με σώμα. Με τον τρόπο αυτό ο Κόκκινος Στρατός κέρδισε τη Μάχη του Στάλινγκραντ, την πλέον αιματηρή συμπλοκή στην ιστορία της ανθρωπότητας, καθώς ο αριθμός των νεκρών εκατέρωθεν υπερέβη το ενάμιση εκατομμύριο.

Η επικράτηση των σοβιετικών στο Στάλινγκραντ το Φεβρουάριο του 1943 δε σήμανε μόνο την απαρχή της απελευθέρωσης της χώρας αλλά και τη συνολική αντιστροφή του κλίματος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, αφού ήταν η πρώτη ουσιαστική ήττα της Βέρμαχτ και η πρώτη φορά που ένας ναζί ανώτατος στρατηγός παραδόθηκε (ο γερμανός επικεφαλής Φρίντριχ φον Πάουλους). Τις ίδιες ημέρες στο βορρά εξασφαλίζεται η πρώτη χερσαία δίοδος μεταξύ ελεύθερης Ρωσίας και Λένινγκραντ, χαλαρώνοντας κάπως τη γερμανική πολιορκία.

Μάχη του Κουρσκ

Τον καλοκαίρι του 1943 ήλθε νέα συντριβή για τους γερμανούς στη Μάχη του Κουρσκ. Το πλάνο προέβλεπε να καταληφθεί η πόλη με μία αστραπιαία επίθεση, για την οποία συγκεντρώθηκαν 2.700 τεθωρακισμένα και αυτοκινούμενα πυροβόλα, 1.800 αεροπλάνα και περίπου 800.000 άνδρες. Η επιχείρηση απέτυχε για δύο λόγους: αφ' ενός αποκλείεται να συγκεντρωθεί τόσο μεγάλη δύναμη γρήγορα και χωρίς να καταλάβει ο αντίπαλος τα σχέδιά σου, αφ' ετέρου οι σοβιετικοί είχαν πια οργανώσει δίκτυο πληροφοριοδοτών μέσα στο ίδιο το γερμανικό Ανώτατο Επιτελείο στο Βερολίνο και ήξεραν με λεπτομέρειες ακόμα και το χρόνο της επίθεσης.

Η Μάχη στο Κουρσκ ξεκίνησε με γερμανική κίνηση αντιπερισπασμού στις 4 Ιουλίου, ενώ όλες οι δυνάμεις μπήκαν στη μάχη την επομένη. Οι σοβιετικοί, πλήρως προετοιμασμένοι και ενημερωμένοι, πέτυχαν να καθηλώσουν τον εχθρό. Τα χειρότερα για τους γερμανούς ήλθαν στις 17 Ιουλίου, όταν ο Χίτλερ διέταξε να σταματήσει η μάχη και να μεταφερθεί ένας μεγάλος αριθμός τεθωρακισμένων επειγόντως στην Ιταλία (!) διότι είχε γίνει αμερικανο-βρετανική απόβαση στη Σικελία.

Να καταστρέψουμε τα φασιστικά τανκς. Σοβιετική αφίσα.
Να καταστρέψουμε τα φασιστικά τανκς. Σοβιετική αφίσα.

Αν και τελικά μόνο μία μεραρχία ξεκίνησε για τη Μεσόγειο, η γερμανική οπισθοχώρηση έδωσε την ευκαιρία για άμεση σοβιετική αντεπίθεση στις γειτονικές περιοχές του Οριόλ και του Μπέλγκοροντ. Η σύγκρουση διήρκεσε σχεδόν ένα μήνα και έληξε με θρίαμβο του Κόκκινου Στρατού. Από εκείνη τη στιγμή και μετά, οι γερμανοί θα βρίσκονταν καθ' όλον τον πόλεμο σε φάση διαρκούς οπισθοχώρησης και οι πρωτοβουλίες θα πέρναγαν στα χέρια του Στάλιν.

Η γερμανική υποχώρηση

Το καλοκαίρι του 1943, πριν ακόμα λάβει χώρα η Μάχη του Κουρσκ, ο Χίτλερ είχε συλλάβει ένα σχέδιο διαφορετικό από τα προηγούμενα: τη δημιουργία μιας βαριά οχυρωμένης γραμμής από την Αζοφική Θάλασσα (Ν) έως το Φινλανδικό Κόλπο (Β), πίσω από την οποία θα υποχωρούσαν οι δυνάμεις του. Ρόλος τους δε θα ήταν πια η διεξαγωγή επιθετικών ενεργειών, αλλά η παρεμπόδιση των σοβιετικών να περάσουν αυτή τη γραμμή και να τρέψουν τη Βέρμαχτ σε άτακτη φυγή (γενικά στον πόλεμο είναι ευκολότερο να αμύνεσαι παρά να επιτίθεσαι).

Με τη ζώνη αυτή που ονομάσθηκε Πάνθηρ - Βότον, ο Χίτλερ ήλπιζε να οδηγήσει το Ανατολικό Μέτωπο σε ένα είδος ισοπαλίας ή τουλάχιστον σε στασιμότητα, για να στρέψει το ενδιαφέρον του στη Δυτική Ευρώπη, όπου ήξερε ότι οι Βρετανοί και οι Αμερικανοί προετοίμαζαν απόβαση. Η ήττα στο Κουρσκ και η απόβαση των Συμμάχων στη Σικελία επιτάχυνε τις διαδικασίες υλοποίησης του σχεδίου: στις 11 Αυγούστου ξεκίνησαν με εντατικούς ρυθμούς τα οχυρωματικά έργα και στις 15 Σεπτεμβρίου οι γερμανικές μονάδες διατάχθηκαν να οπισθοχωρήσουν πίσω από τη γραμμή.

Η κατάρρευση της ζώνης Πάνθηρ - Βότον

Οι προσδοκίες του Χίτλερ για την αντοχή της αμυντικής γραμμής του διαψεύσθηκαν. Ο Κόκκινος Στρατός κατάφερε να κινητοποιήσει τάχιστα μία τεράστια δύναμη αποτελούμενη από 2.650.000 άνδρες, 51.000 κανόνια, 2.400 τεθωρακισμένα και 2.850 αεροπλάνα, ανοίγοντας ένα τεράστιο κάθετο μέτωπο μήκους 1.400 χμ από τη Λευκορωσία μέχρι τη Μαύρη Θάλασσα! Αν και οι μάχες ήταν σκληρές, οι σοβιετικοί είχαν πια την ψυχολογία του νικητή και επιπλέον τη δυνατότητα να αναπληρώνουν άμεσα τις όποιες απώλειες.

Στα τέλη του Σεπτέμβρη οι γερμανοί έπαιξαν το τελευταίο τους χαρτί, προσπαθώντας να κρατήσουν τουλάχιστον το Κίεβο. Κατόπιν οδηγιών του ίδιου του Χίτλερ οχυρώθηκαν πίσω από τον Κάτω Δνείπερο, ο οποίος σε πολλά σημεία του είναι πρακτικά απροσπέλαστος με πλάτος άνω των τριών χιλιομέτρων. Η κίνηση αυτή έφερε τους σοβιετικούς επιτελείς σε δίλημμα σχετικά με το πώς θα έπρεπε να απαντήσουν. Δύο ήταν οι πιθανές επιλογές:

  • Να ανασυντάξουν τις δυνάμεις τους και να βρουν ένα - δύο αδύνατα σημεία στη γερμανική άμυνα (όχι απαραίτητα στον Κάτω Δνείπερο), διασπώντας τις γραμμές της Βέρμαχτ ή ακόμα και περικυκλώνοντάς την από τα βόρεια.
  • Να επιχειρήσουν κατά μέτωπο διάβαση του Δνείπερου, δημιουργώντας τα κατάλληλα προγεφυρώματα ώστε να περάσουν ικανό αριθμό στρατιωτών στην απέναντι όχθη που θα πολεμούσαν σώμα με σώμα.
Πίνουμε νερό απ' το Δνείπερο. Σοβιετική αφίσα.
Πίνουμε νερό απ' το Δνείπερο. Σοβιετική αφίσα.

Και τα δύο σενάρια είχαν μειονεκτήματα. Στην πρώτη περίπτωση, χρειαζόταν πολύς χρόνος και έτσι οι γερμανοί θα είχαν το χρόνο να ανασυνταχθούν ή ακόμα και να ενισχυθούν με νέες δυνάμεις και υλικό. Στη δεύτερη, κανείς δε μπορούσε να εγγυηθεί για το μέγεθος των ανθρώπινων απωλειών. Τελικά προκρίθηκε η επιλογή της κατά μέτωπον επίθεσης, ιδιαίτερα επειδή ο Στάλιν ήθελε να είναι το Κίεβο ελεύθερο στην επέτειο της Οκτωβριανής Επανάστασης (7 Νοεμβρίου).

Η απελευθέρωση του Κιέβου

Η μάχη του Δνείπερου ξεκίνησε στις 22 Σεπτεμβρίου 1943. Περνώντας με κάθε εύκαιρο μέσο, μέχρι το τέλος του μήνα οι σοβιετικοί δημιούργησαν 23 προγεφυρώματα κάτω από αδιάκοπες γερμανικές αντεπιθέσεις, οι οποίες είχαν στόχο να εμποδίσουν τη διαπεραίωση βαρέων πυροβόλων και οχημάτων στην απέναντι όχθη. Οι σοβιετικές απώλειες ήταν τεράστιες - στις αρχές Οκτώβρη σχεδόν κάθε μονάδα είχε απώλειες από 25% έως και 50%, τα προγεφυρώματα όμως κρατήθηκαν.

Μετά από μία νέα επιχείρηση στα μέσα του Οκτώβρη, η κυριαρχία του Κόκκινου Στρατού στον Κάτω Δνείπερο εγκαθιδρύθηκε οριστικά. Ο δρόμος για το ουκρανική πρωτεύουσα ήταν πια ανοικτός: μετά από σύντομες μάχες, τα σοβιετικά τεθωρακισμένα κυκλοφορούσαν στους δρόμους του Κιέβου στις 5 Νοεμβρίου, δύο ημέρες νωρίτερα από την προθεσμία που ο Στάλιν είχε θέσει στους στρατηγούς του. Χρειάσθηκε όμως ακόμα ενάμιση μήνας μέχρι να οριστικοποιηθεί η σοβιετική κυριαρχία στην πόλη, στα τέλη του Δεκέμβρη του 1943.

Αξίζει εδώ να σημειωθεί ότι σημαντικό ρόλο στην επιτυχημένη διάβαση του Δνείπερου και την απελευθέρωση του Κιέβου έπαιξαν οι παρτιζάνικες ομάδες που δρούσαν στο έδαφος της κατεχόμενης Ουκρανίας. Οργανώνοντας δολιοφθορές στα γερμανικά τρένα που έφερναν νέο υλικό από την Κεντρική Ευρώπη, προκάλεσαν τεράστιες ζημιές στον ανεφοδιασμό των αμυνομένων γερμανών σε μία χρονική στιγμή που και η τελευταία σφαίρα ήταν παραπάνω από πολύτιμη.

Η απελευθέρωση της Βαλτικής

Το ενδιαφέρον του Κόκκινου Στρατού στις αρχές του 1944 στράφηκε στο βορρά - αρχικά εξανάγκασε τους γερμανούς να λύσουν την Πολιορκία του Λένινγκραντ (Ιανουάριος) και στη συνέχεια ξεκίνησε την εκδίωξή τους από τη Βαλτική. Μολονότι στα υπόλοιπα μέτωπα είχαν ήδη νικήσει, η επικράτηση των σοβιετικών στη Βαλτική ήταν μία πολύ δύσκολη υπόθεση αφού για ιστορικούς και πολιτικούς λόγους το κλίμα ήταν έντονα φιλογερμανικό.

Να καταστρέψουμε ανελέητα τον εχθρό. Σοβιετική αφίσα.
Να καταστρέψουμε ανελέητα τον εχθρό. Σοβιετική αφίσα.

Οι επιχειρήσεις ξεκίνησαν το Φεβρουάριο και έμειναν στην ιστορία ως Μάχη των Ευρωπαϊκών SS, διότι χρησιμοποιήθηκαν από τους γερμανούς μεγάλες δυνάμεις εθελοντών Ες-Ες από την την Εσθονία, τη Νορβηγία, τη Δανία, το Βέλγιο και την Ολλανδία. Αν και το Σεπτέμβριο του 1944 οι σοβιετικοί τελικά κυριάρχησαν, κάποια εδάφη παρέμειναν υπό γερμανικό έλεγχο και απελευθερώθηκαν μόνο προς το τέλος του πολέμου.

Η σοβιετική νίκη

Με τα σημαντικότερα εδάφη απελευθερωμένα και το Χίτλερ να πολεμά σε δύο μέτωπα μετά την Απόβαση της Νορμανδίας, τίποτα δε μπορούσε να εμποδίσει την προέλαση του Κόκκινου Στρατού από το καλοκαίρι του 1944 και μετά:

  • Στις 17 Ιουλίου ξεκίνησε γενική επίθεση κατά των εναπομεινασών γερμανικών δυνάμεων στην Ουκρανία.
  • Το Νοέμβριο απελευθέρωσε τη Σλοβακία μετά από επιχειρήσεις δύο μηνών που κόστισαν 85.000 νεκρούς σοβιετικούς στρατιώτες.
  • Τον Ιανουάριο του 1945 μπήκε στη Βαρσοβία, πρωτεύουσα της Πολωνίας. Λίγες μέρες αργότερα εκκαθάρισε οριστικά τις Βαλτικές Δημοκρατίες από τα γερμανικά στρατεύματα.
  • Στις 9 Απριλίου κατέλαβε το Κένιγκσμπεργκ, πρωτεύουσα της ιστορικής Ανατολικής Πρωσίας, μετά από μάχες τριών μηνών και απώλειες μισού εκατομμυρίου ανδρών.
  • Στις 16 Απριλίου πέρασε τα γερμανικά σύνορα με κατεύθυνση την πρωτεύουσα του εχθρού: το Βερολίνο.

Η Πτώση του Βερολίνου

Βικιπύλη Ρωσία:
Ιστορία ανά περιόδους
Κράτος των Ρως

Μογγολική κατοχή

  • Ύστερος Μεσαίωνας

Νόβγκοροντ
Βλαντίμιρ-Σούζνταλ
Μοσχοβία

  • Πολιτική ενοποίηση

Βασίλειο της Ρωσίας
Μεγάλος Βόρειος Πόλεμος
Ρωσική Αυτοκρατορία
Πατριωτικός Πόλεμος
Οκτωβριανή Επανάσταση

  • Σοβιετική εποχή

Ε.Σ.Σ.Δ.
Μεγάλος Πατριωτικός Πόλεμος
Κατάκτηση του διαστήματος

  • Μετασοβιετική Περίοδος

Ρωσική Ομοσπονδία

Ιβάν ο ΤρομερόςΜέγας Πέτρος
Αικατερίνη η ΜεγάληΒλαντίμιρ Λένιν
Γιούρι ΓκαγκάρινΒλαντίμιρ Πούτιν
Κύριο άρθρο: Η Πτώση του Βερολίνου (1945)

Στις 30 Απριλίου 1945 και ώρα 14:25, ο Κόκκινος Στρατός εισερχόταν στο Βερολίνο και ο Χίτλερ αυτοκτονούσε στο καταφύγιό του. Αργότερα την ίδια μέρα, ο λοχίας Μελίτων Κανταρίγια και ο στρατιώτης Μιχαήλ Εγκόροβ ύψωναν την πολεμική σημαία της μονάδας τους στον ιστό του γερμανικού κοινοβουλίου (Ράιχσταγκ), σηματοδοτώντας τη νίκη της Σοβιετικής Ένωσης.

Μετά την αυτοκτονία του Χίτλερ, ο Γερμανός Στρατάρχης Βίλχελμ Καϊτέλ υπέγραψε συνθηκολόγηση άνευ όρων (8 Μαΐου 1945). Με τον τρόπο αυτό τερματίσθηκε ο Μεγάλος Πατριωτικός Πόλεμος. Ακόμη και σήμερα τα περισσότερα κράτη που προήλθαν από τη διάλυση της ΕΣΣΔ εορτάζουν τη Μέρα της Νίκης στις 9 Μαΐου, με αποκορύφωμα τη μεγάλη παρέλαση στην Κόκκινη Πλατεία της Μόσχας.

Ανθρώπινες απώλειες

Ο Μεγάλος Πατριωτικός Πόλεμος (ή το Ανατολικό Μέτωπο) είναι η πλέον αιματηρή σύγκρουση της παγκόσμιας ιστορίας. Οι απώλειες των εισβολέων υπολογίζονται κοντά στα πέντε εκατομμύρια, ενώ των σοβιετικών παραπάνω από είκοσι πέντε (στρατιώτες και άμαχος πληθυσμός). Στους πίνακες που ακολουθούν παρατίθενται μόνο οι στρατιωτικές απώλειες των αντιμαχομένων πλευρών στο Ανατολικό Μέτωπο κατά προσέγγιση.

Δυνάμεις που πολέμησαν στο πλευρό του Κόκκινου Στρατού
Σύνολο Νεκρών Νεκροί στη μάχη Αιχμάλωτοι Νεκροί στην αιχμαλωσία
Σοβιετικοί 10.200.000 6.600.000 5.200.000 3.600.000
Πολωνοί 24.000 24.000 Άγνωστο Άγνωστο
Ρουμάνοι 17.000 17.000 80.000 Άγνωστο
Βούλγαροι 10.000 10.000 Άγνωστο Άγνωστο
Σύνολο 10.251.000 6.651.000 5.280.000 3.600.000
Δυνάμεις του Άξονα
Σύνολο Νεκρών Νεκροί στη μάχη Αιχμάλωτοι Νεκροί στην αιχμαλωσία
Γερμανία 4.400.000 4.000.000 3.300.000 374.000
Σοβιετικοί δωσίλογοι 215.000 215.000 1.000.000 Άγνωστο
Ρουμάνοι 281.000 81.000 500.000 200.000
Ούγγροι 300.000 100.000 500.000 200.000
Ιταλοί 82.000 32.000 70.000 50.000
Σύνολο 5.278.000 4.428.000 5.450.000 824.000